Vệ sinh nhà máy cơ khí cần quy trình riêng cho ba loại chất thải đặc trưng là dầu nhớt, phoi kim loại và bụi mài, kèm quy định an toàn khi làm việc quanh máy đang vận hành. Nếu chỉ quét dọn bề mặt theo cách làm của nhà xưởng thông thường, xưởng cơ khí vẫn còn nguy cơ trơn trượt, thương tích do phoi sắc và dầu loang vào hệ thống thoát nước. Theo kinh nghiệm quản lý dự án vệ sinh nhà máy, khó khăn của bộ phận hành chính và EHS thường không nằm ở việc thiếu quy trình mà ở chỗ không có căn cứ để kiểm tra đội vệ sinh đã làm đúng từng khu hay chưa.
BPG Group đạt chứng nhận ISO 9001:2015 và giải thưởng The Best of Vietnam 2024. Mỗi đợt vệ sinh được triển khai theo từng hạng mục đã thống nhất, có ảnh chụp báo cáo kết quả và biên bản nghiệm thu ký xác nhận giữa hai bên.
Vệ sinh nhà máy cơ khí khác nhà xưởng thông thường ở điểm nào
Vệ sinh nhà máy cơ khí khác nhà xưởng thông thường ở chỗ các công đoạn tiện, phay, cắt gọt, hàn và gia công CNC liên tục sinh ra dầu nhớt, phoi kim loại và bụi mài, mỗi loại cần cách xử lý riêng. Nhà xưởng dệt may hay kho hàng chủ yếu có bụi vải, bụi đất và rác đóng gói, nên đội vệ sinh có thể dùng chung một bộ dụng cụ cho phần lớn mặt bằng. Ở xưởng cơ khí, dùng sai dụng cụ cho một loại chất thải có thể làm tình trạng xấu hơn.
Ba loại chất thải đặc trưng và rủi ro đi kèm gồm:
- Dầu nhớt: dầu cắt gọt văng ra khi gia công, dầu rò rỉ từ máy và dầu bôi trơn dây chuyền làm sàn trơn trượt, đồng thời là vật liệu dễ cháy nếu gặp tia lửa hàn.
- Phoi kim loại: vụn sắt, nhôm, đồng, inox sắc cạnh có thể gây thương tích cho công nhân và nhân viên vệ sinh nếu thu gom bằng tay hoặc chổi thường.
- Bụi mài kim loại: bụi mịn bay trong không khí ảnh hưởng đến hô hấp và bám lên thiết bị nếu không được hút lọc đúng cách.
Vì vậy, kế hoạch vệ sinh nhà máy cơ khí nên tách riêng ba nhóm việc theo loại chất thải, sau đó mới ghép vào lịch chung của nhà xưởng. Các bước nền tảng như phân khu, lịch theo ca và nghiệm thu có thể tham khảo ở bài quy trình vệ sinh nhà xưởng, còn các phần dưới đây đi vào từng nhóm chất thải đặc thù của cơ khí.
Xử lý dầu nhớt sàn xưởng cơ khí đúng cách
Xử lý dầu nhớt trên sàn xưởng cơ khí phải đi theo thứ tự khoanh vùng, thấm dầu, tẩy dầu, chà và hút nước bẩn, rồi kiểm tra độ khô trước khi mở lại lối đi. Sai lầm hay gặp là xịt nước trực tiếp lên vũng dầu, khiến dầu loang rộng hơn và trôi vào hệ thống thoát nước. Quy định 1910.22 của OSHA về bề mặt đi lại cũng yêu cầu sàn khu làm việc được giữ sạch, khô ở mức có thể và không có chất tràn đổ gây nguy hiểm.
Trình tự xử lý dầu nhớt sàn xưởng cơ khí gồm các bước sau:
- Khoanh vùng và cảnh báo: đặt biển báo quanh khu có dầu tràn để công nhân và xe nâng không đi qua trong lúc xử lý.
- Thấm dầu trước khi dùng nước: dùng bột thấm dầu, giẻ công nghiệp hoặc gối thấm dầu để gom phần dầu tự do, sau đó thu vật liệu thấm vào thùng chứa riêng.
- Tẩy dầu bằng dung dịch phù hợp với vật liệu sàn: chọn dung dịch tẩy dầu tương thích với sàn epoxy, bê tông sơn phủ hoặc sàn thép để đánh bật lớp dầu bám mà không làm hỏng lớp phủ.
- Chà sàn và hút nước bẩn ngay: dùng máy chà sàn có chức năng hút để nước lẫn dầu không loang sang khu lân cận.
- Kiểm tra độ khô và độ bám: chỉ mở lại lối đi và khu đặt máy khi sàn đã khô, không còn lớp dầu mỏng gây trơn.
Hình dưới đây là thao tác quét sàn lối đi khu sản xuất bằng chổi đẩy cán dài, bước thường làm trước khi chà sàn để gom bụi và vụn rời.
Với sàn đã bị dầu ngấm lâu ngày, nhà máy nên tách riêng một đợt chà rửa chuyên sâu thay vì trông vào việc lau hằng ngày, nội dung này có ở bài vệ sinh sàn nhà xưởng. Sau dầu nhớt, phoi kim loại là nhóm chất thải thứ hai cần quy tắc riêng vì rủi ro thương tích.
Vệ sinh phoi kim loại nhà xưởng: nguyên tắc an toàn
Vệ sinh phoi kim loại nhà xưởng cần dụng cụ gạt và hút chuyên dụng, đồ bảo hộ chống cắt và thùng chứa riêng, vì phoi sắc cạnh có thể xuyên qua găng tay mỏng. Phoi tích tụ dưới chân máy tiện, máy CNC lâu ngày còn có thể lọt vào ray dẫn hướng và ảnh hưởng độ chính xác gia công. Các nguyên tắc dưới đây nên được ghi vào hướng dẫn công việc của đội vệ sinh:
- Không quét phoi bằng chổi thường trên diện rộng: phoi sắc có thể văng vào mắt hoặc chân người đứng gần, vì vậy đội vệ sinh dùng cào phoi hoặc xẻng nam châm để gạt rồi mới thu gom.
- Dùng máy hút công nghiệp phù hợp: phoi vụn và bụi mài quanh máy được hút bằng máy hút công nghiệp có lọc chuyên dụng, không dùng máy hút dân dụng vì dễ hỏng động cơ và tắc lọc.
- Trang bị bảo hộ đầy đủ: nhân viên vệ sinh đeo găng tay chống cắt, giày bảo hộ mũi thép và kính bảo hộ khi làm việc gần khu có phoi.
- Phân loại phoi theo vật liệu: nếu nhà máy có kế hoạch bán phế liệu, phoi sắt, nhôm, đồng, inox được để riêng ngay tại nguồn để tránh lẫn tạp chất.
- Thu gom vào thùng có nắp: phoi kim loại không để lẫn với rác sinh hoạt, vừa đúng yêu cầu phân loại chất thải công nghiệp vừa thuận tiện cho khâu xử lý sau.
Hình dưới đây minh họa việc lau sàn khu sản xuất bằng cây lau dẹt sau khi đã gom phoi và vụn rời.
Khi đã có nguyên tắc cho dầu và phoi, nhà máy cần sắp xếp việc vệ sinh theo từng khu của xưởng gia công để biết khu nào do đội vệ sinh làm, khu nào do công nhân vận hành đảm nhận.
Quy trình vệ sinh xưởng gia công CNC theo khu vực
Quy trình vệ sinh xưởng gia công CNC chia theo bốn khu là buồng gia công, sàn quanh máy, khu dao cụ và kho phụ tùng, đi từ trên xuống dưới và từ khu chính xác cao ra khu phụ trợ. Máy CNC có độ chính xác cao và nhạy cảm với bụi kim loại, dung dịch làm mát lẫn dầu, nên việc vệ sinh bên trong máy thường thuộc trách nhiệm của công nhân vận hành hoặc bộ phận bảo trì. Bảng dưới đây tóm tắt việc cần làm và người thường thực hiện ở từng khu.
Hình dưới đây là máy chà sàn vận hành trên lối đi khu lắp ráp, loại thiết bị dùng cho sàn quanh máy và lối đi chung trong nhà xưởng.
| Khu vực | Việc cần làm | Người thường thực hiện | Lưu ý |
| Buồng gia công máy CNC | Hút phoi và dung dịch làm mát dư, lau kính chắn, kiểm tra bộ lọc dung dịch làm mát | Công nhân vận hành hoặc bộ phận bảo trì | Chỉ làm khi máy đã dừng và khóa nguồn theo quy trình của nhà máy |
| Sàn quanh máy và lối đi | Gạt phoi, thấm dầu tràn, chà sàn chống trơn trượt | Đội vệ sinh hoặc tạp vụ nhà xưởng | Xử lý ngay trong ca để dầu không bám cứng đến cuối ngày |
| Khu dao cụ, phụ kiện gia công | Lau khô dao cụ để tránh gỉ, sắp xếp đúng vị trí quy định | Công nhân vận hành | Không dùng chung khăn lau dao cụ với khăn lau sàn |
| Kho phụ tùng, linh kiện | Hút bụi và lau kệ chứa, vệ sinh sàn kho, theo dõi độ ẩm để linh kiện kim loại không gỉ | Đội vệ sinh phối hợp thủ kho | Làm ngoài giờ xuất nhập kho để không ảnh hưởng vận hành |
Thứ tự từ trên xuống dưới, tức là trần kèo và thân máy trước rồi mới đến sàn, giúp bụi và phoi không rơi xuống khu đã làm sạch. Với nhà máy ô tô có nhiều công đoạn hơn một xưởng gia công đơn lẻ, cách chia khu này cần mở rộng thêm cho khu hàn, khu sơn và dây chuyền lắp ráp.
Quy trình vệ sinh nhà máy ô tô: những điểm khác biệt
Quy trình vệ sinh nhà máy ô tô khác xưởng cơ khí thông thường vì cùng một chuỗi sản xuất có cả gia công, hàn khung, sơn và lắp ráp, mỗi công đoạn cần mức kiểm soát bụi và loại hóa chất riêng. Áp một quy trình chung cho toàn nhà máy ô tô dễ dẫn đến tình trạng hóa chất mạnh của khu gia công được mang sang dây chuyền lắp ráp, hoặc bụi từ khu hàn bay sang khu sơn. Ba điểm khác biệt chính so với xưởng cơ khí thông thường được tóm tắt dưới đây:
- Khu sơn cần kiểm soát bụi chặt hơn: bụi kim loại hoặc xơ vải bay vào buồng sơn làm lỗi bề mặt sơn, nên lịch vệ sinh khu sơn được tách riêng và phối hợp với bộ phận vận hành buồng sơn.
- Khu hàn khung có xỉ hàn và nguy cơ cháy: đội vệ sinh dùng vật liệu thấm dầu không bắt lửa và làm theo biện pháp phòng cháy mà bộ phận EHS của nhà máy quy định cho khu hàn.
- Dây chuyền lắp ráp có nhiều chi tiết nhựa và linh kiện điện: dung dịch tẩy rửa mạnh dùng ở khu gia công không được dùng lại ở dây chuyền lắp ráp, vì vậy hóa chất cần được phân vùng theo công đoạn.
Do đặc thù đa công đoạn, nhân viên vệ sinh trong nhà máy ô tô cần được hướng dẫn nội quy và rủi ro của từng khu trước khi làm việc. Phần lớn các rủi ro này liên quan đến máy móc đang vận hành, nên an toàn lao động là nội dung cần thống nhất tiếp theo.
An toàn lao động khi vệ sinh quanh máy đang vận hành
Khi vệ sinh quanh máy đang vận hành, nhân viên vệ sinh chỉ làm ở khu xung quanh và không chạm vào bộ phận chuyển động, còn mọi việc cần tiếp cận bên trong máy phải chờ máy dừng và khóa nguồn. Quy định 1910.147 của OSHA về kiểm soát năng lượng nguy hiểm (lockout/tagout) xếp việc vệ sinh máy vào nhóm hoạt động bảo dưỡng cần khóa năng lượng, vì máy có thể khởi động bất ngờ. Nhiều nhà máy cơ khí chạy liên tục theo ca, nên các nguyên tắc dưới đây cần được thống nhất giữa đội vệ sinh và bộ phận sản xuất:
- Không vệ sinh vào bộ phận chuyển động: trục quay, băng tải đang chạy và đầu dao đang gia công nằm ngoài phạm vi của nhân viên vệ sinh.
- Thống nhất khung giờ với bộ phận sản xuất: đội vệ sinh nắm lịch máy tạm dừng, giờ nghỉ giữa ca và lịch bảo trì để không tự ý tiếp cận máy đang chạy.
- Đặt biển báo khu đang vệ sinh: công nhân vận hành và người lái xe nâng nhận biết được khu có nhân viên vệ sinh, dụng cụ và hóa chất đang sử dụng.
- Không xịt nước, hóa chất gần tủ điện và bảng điều khiển: khu vực này chỉ được lau bằng khăn ẩm nhẹ theo hướng dẫn của bộ phận bảo trì.
- Hướng dẫn nhận diện khu nguy hiểm: nhân viên vệ sinh được giới thiệu khu nguy hiểm của từng loại máy trong nhà máy, ngoài kỹ năng vệ sinh thông thường.
Các nguyên tắc chung về an toàn khi làm vệ sinh nhà xưởng được trình bày thêm ở bài an toàn vệ sinh nhà xưởng. Khi đã rõ giới hạn an toàn, nhà máy có thể phân định cụ thể việc nào giao cho đơn vị vệ sinh và việc nào giữ lại cho đội nội bộ.
Phân định việc vệ sinh giữa nhà máy và đơn vị thuê ngoài
Khi thuê ngoài vệ sinh nhà máy cơ khí, nhà máy nên liệt kê rõ hạng mục nào nằm trong hợp đồng, hạng mục nào do công nhân vận hành hoặc bảo trì đảm nhận, và hạng mục định kỳ nào được báo giá riêng. Vùng xám thường gặp nhất là việc vệ sinh máy móc và việc vệ sinh trên cao như trần kèo, mái tôn, vì hai bên dễ hiểu khác nhau về phạm vi. Một bảng phân định rõ ngay từ đầu giúp tránh phát sinh chi phí ngoài dự toán và tranh cãi khi nghiệm thu.
| Nhóm hạng mục | Hình thức thường áp dụng | Nên ghi rõ trong hợp đồng |
| Sàn xưởng, lối đi, nhà vệ sinh, nhà ăn, văn phòng nhà máy | Tạp vụ hằng ngày theo ca | Khu vực, tần suất theo ca, số nhân sự, người giám sát |
| Chà rửa sàn bám dầu lâu ngày, trần kèo, vách, mái tôn | Vệ sinh công nghiệp theo đợt | Danh sách hạng mục, tiêu chí nghiệm thu, khung giờ thi công, báo giá tách theo hạng mục |
| Bên trong máy, buồng gia công, dao cụ | Công nhân vận hành hoặc bộ phận bảo trì | Ghi rõ hạng mục này nằm ngoài phạm vi đơn vị vệ sinh nếu không có thỏa thuận riêng |
Theo kinh nghiệm bàn giao dự án nhà máy, phần lớn tranh cãi khi nghiệm thu xuất phát từ tiêu chí ghi chung như “sàn sạch”, trong khi hai bên có thể hiểu khác nhau về vệt dầu ngấm cũ. Để ghi nhận kết quả theo từng ca và từng khu, nhà máy có thể dùng biểu mẫu vệ sinh nhà xưởng làm căn cứ kiểm tra.
BPG Group hỗ trợ nhà máy cơ khí ở những hạng mục nào
BPG Group cung cấp vệ sinh công nghiệp nhà xưởng, kho bãi theo đợt hoặc duy trì, gồm sàn, vách, cột, trần kèo và mái tôn, cùng dịch vụ tạp vụ hằng ngày cho nhà máy. Khi làm việc trong nhà máy, đội BPG phối hợp với ca sản xuất, nắm yêu cầu an toàn, 5S, ISO và hồ sơ audit để không làm gián đoạn dây chuyền. Toyota và Mazak nằm trong danh sách khách hàng doanh nghiệp của BPG Group.
Hình dưới đây là nhân viên BPG vận hành máy chà sàn trong kho hàng, hạng mục tương tự kho phụ tùng của nhà máy cơ khí.
Cách BPG triển khai phụ thuộc vào hình thức dịch vụ mà nhà máy chọn:
- Vệ sinh công nghiệp theo đợt: nhà máy gửi thông tin sơ bộ, BPG khảo sát hiện trạng không thu phí và gửi báo giá tách theo từng hạng mục, đã gồm nhân sự, máy móc và hóa chất chuyên dụng. Khi hoàn thành, BPG chụp ảnh báo cáo kết quả từng hạng mục và hai bên ký biên bản nghiệm thu. Thông tin chi tiết có ở trang dịch vụ vệ sinh công nghiệp.
- Tạp vụ hằng ngày và hợp đồng duy trì: nhân sự được tuyển chọn theo kinh nghiệm, tác phong, sức khỏe và được đào tạo về quy trình, hóa chất, thiết bị, an toàn lao động và nội quy nhà máy trước khi triển khai. Nhân sự được phân công theo ca, theo khu vực, có supervisor phụ trách và phương án nhân sự dự phòng, đồng thời BPG sử dụng phần mềm chấm công điện tử để nhà máy theo dõi tần suất và nhân sự theo từng ca. Mô hình này được mô tả ở trang cung ứng tạp vụ nhà máy, kho xưởng.
Ngoài khu sản xuất, BPG cũng cung cấp tạp vụ cho khu văn phòng trong nhà máy, như lau kính hành lang và lau quầy lễ tân trong hai ảnh dưới đây.
Nhà máy muốn có nhân sự vệ sinh cố định theo ca có thể xem thêm dịch vụ cung cấp tạp vụ hằng ngày của BPG Group.
Câu hỏi thường gặp
Vệ sinh nhà máy cơ khí có cần dừng sản xuất không?
Không nhất thiết. Phần lớn việc vệ sinh sàn, lối đi và khu xung quanh máy có thể làm song song với sản xuất nếu được thống nhất khung giờ với bộ phận sản xuất. Riêng việc tiếp cận bên trong máy cần chờ máy dừng và khóa nguồn theo quy trình của nhà máy.
Dầu cắt gọt và dầu bôi trơn máy có cần xử lý khác nhau không?
Có. Dầu cắt gọt thường là dung dịch pha nước nên dễ thấm và lau hơn, trong khi dầu bôi trơn đậm đặc hơn và cần dung dịch tẩy dầu chuyên dụng cùng thời gian xử lý lâu hơn. Cả hai đều phải được thấm gom trước khi dùng nước để tránh loang rộng.
Phoi kim loại sau khi thu gom được xử lý như thế nào?
Phoi kim loại được gom vào thùng có nắp, tách riêng khỏi rác sinh hoạt và phân loại theo vật liệu nếu nhà máy có kế hoạch bán phế liệu. Phân loại ngay tại nguồn giúp phoi không lẫn tạp chất và thuận tiện cho khâu tái chế hoặc xử lý sau.
Nhà máy cơ khí nên vệ sinh định kỳ với tần suất nào?
Sàn quanh máy cắt gọt thường cần xử lý dầu và phoi trong từng ca, nhà vệ sinh và nhà ăn theo ngày. Các hạng mục trên cao như trần kèo, mái tôn và hệ thống thông gió được làm theo đợt, tần suất tùy cường độ sản xuất và mức bám bụi thực tế khi khảo sát.
Chi phí vệ sinh nhà máy cơ khí được tính dựa trên những yếu tố nào?
Chi phí phụ thuộc vào diện tích, hạng mục cần làm, mức độ bám dầu, chiều cao trần kèo, khung giờ thi công và hình thức dịch vụ. Với BPG, vệ sinh theo đợt được báo giá tách theo từng hạng mục, tạp vụ được tính theo số nhân sự và hình thức làm việc, còn làm ngoài giờ, ban đêm, ngày lễ có thể phát sinh phụ phí nhân công ghi rõ trong báo giá. Mức giá cụ thể: liên hệ báo giá sau khi khảo sát.
Liên hệ BPG Group để khảo sát nhà máy
Vệ sinh nhà máy cơ khí đúng cách bắt đầu từ việc tách riêng quy trình cho dầu nhớt, phoi kim loại và bụi mài, rồi phân định rõ việc của đội vệ sinh với việc của công nhân vận hành. Nhà máy cần vệ sinh công nghiệp theo đợt hoặc tạp vụ hằng ngày có ảnh báo cáo và biên bản nghiệm thu có thể tham khảo dịch vụ vệ sinh nhà xưởng, hoặc liên hệ BPG Group qua hotline 0707 43 9899, email info@bpggroup.vn để được khảo sát hiện trạng không thu phí.
