Quy trình vệ sinh bể nước ngầm gồm 5 bước theo thứ tự: chuẩn bị an toàn và cô lập bể, bơm cạn nước cũ, cọ rửa lòng bể, khử trùng và xả rửa, rồi kiểm tra nghiệm thu trước khi cấp nước trở lại. Bể ngầm là không gian kín có lối vào hẹp, nên trình tự an toàn quan trọng ngang với khâu làm sạch. Bên cạnh đó, chất liệu bể, quy mô bể và mục đích sử dụng nước cũng quyết định dụng cụ, hóa chất và tần suất phù hợp cho từng nhà máy.
BPG Group đạt chứng nhận ISO 9001:2015 (tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý chất lượng) và giải thưởng The Best of Vietnam 2024. Mỗi đợt vệ sinh được triển khai theo từng hạng mục đã thống nhất, có ảnh chụp báo cáo kết quả và biên bản nghiệm thu ký xác nhận giữa hai bên.
Các bước trong quy trình vệ sinh bể nước ngầm
Một quy trình vệ sinh bể nước ngầm đầy đủ đi qua 5 bước: chuẩn bị an toàn, bơm cạn, cọ rửa, khử trùng và nghiệm thu, trong đó bước chuẩn bị quyết định cả đợt thi công có an toàn hay không. Vì bể ngầm thường chỉ có một hoặc hai nắp thăm nhỏ, mọi dụng cụ, nguồn điện và phương án thoát ra ngoài cần được bố trí trước khi có người xuống bể. Hình dưới đây minh họa công đoạn cọ rửa thành bể bê tông, phần tốn nhiều công nhất của cả quy trình.
Bước 1: Chuẩn bị an toàn và cô lập bể
Bước chuẩn bị gồm cô lập bể khỏi hệ thống cấp nước, kiểm tra không khí trong bể và tập kết đủ dụng cụ, hóa chất trước giờ thi công.
- Cô lập bể: khóa van cấp nước vào bể, ngắt điện máy bơm liên quan và treo biển báo quanh miệng bể để người không phận sự không tiếp cận.
- Bảo hộ cá nhân: ủng và găng tay cao su chống trơn, chống hóa chất; khẩu trang hoặc mặt nạ phù hợp; kính bảo hộ; mũ bảo hộ.
- Chiếu sáng và điện: dùng đèn điện áp thấp và thiết bị có biện pháp chống giật, vì lòng bể luôn ẩm ướt.
- Dụng cụ: máy bơm chìm hút cặn, máy xịt rửa áp lực cao, bàn chải mềm và cứng, xô, khăn sạch, quạt thông gió đặt tại miệng bể.
Bước 2: Bơm cạn nước cũ
Đội thi công dùng máy bơm chìm hoặc đường xả đáy sẵn có để rút nước cũ ra vị trí xả đã thống nhất với nhà máy. Có thể giữ lại một lớp nước mỏng ở đáy để làm mềm mảng bùn dày, giúp bước cọ rửa nhẹ công hơn, sau đó bơm hút toàn bộ phần nước bẩn này.
Bước 3: Cọ rửa thành và đáy bể
- Xịt rửa toàn bộ thành và đáy bể bằng máy áp lực kết hợp bàn chải, chú ý góc bể, hố thu, thang và đoạn ống nằm trong lòng bể.
- Với vết bám cứng, dùng chất tẩy rửa chuyên dụng an toàn cho nước sinh hoạt rồi xả lại bằng nước sạch.
- Gom bùn cặn và bơm hút nước bẩn ra ngoài, tập kết tại vị trí nhà máy chỉ định để không ảnh hưởng tới lối đi.
Bước 4: Khử trùng và xả rửa
- Pha dung dịch vệ sinh bể nước ngầm, thường là hóa chất khử trùng gốc clo như Cloramin B, theo đúng liều lượng và thời gian tiếp xúc ghi trên hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Phun hoặc quét đều dung dịch lên thành và đáy bể, giữ nắp đóng trong thời gian hóa chất tác dụng.
- Xả rửa lại bằng nước sạch nhiều lần cho tới khi nước xả không còn mùi hóa chất.
Bước 5: Kiểm tra, nghiệm thu và cấp nước trở lại
- Kiểm tra thành bể, ghi lại vết nứt, thấm hoặc bong tróc để bộ phận kỹ thuật nhà máy lên phương án sửa chữa trước khi đưa bể vào sử dụng.
- Đóng kín nắp thăm, kiểm tra lưới chắn ở ống thông hơi, mở van cấp nước sạch vào đầy bể.
- Chạy thử máy bơm và kiểm tra phao, van trước khi cấp nước trở lại cho nhà máy.
Thứ tự 5 bước này giúp đội thi công làm sạch triệt để mà không bỏ qua khâu an toàn hay khâu kiểm tra cuối cùng. Vì sau khi đóng nắp và cấp nước, không ai còn nhìn thấy lòng bể, nhà máy nên yêu cầu ảnh và hồ sơ cụ thể cho từng bước như bảng ở phần tiếp theo.
Ảnh và hồ sơ nhà máy nên nhận sau mỗi bước
Sau mỗi bước vệ sinh bể nước ngầm, nhà máy nên nhận ít nhất một ảnh hoặc một dòng ghi chép làm bằng chứng, vì sau khi cấp nước, ảnh và ghi chép là căn cứ còn lại để kiểm tra tình trạng lòng bể. Theo kinh nghiệm quản lý vận hành, biên bản bể ngầm thường chỉ ghi “đã vệ sinh xong”, khiến bộ phận kỹ thuật không có căn cứ so sánh ở đợt sau. Bảng dưới đây là danh sách bằng chứng nên có, dùng được cả khi nhà máy tự làm lẫn khi thuê đơn vị bên ngoài.
| Bước | Bằng chứng nên có | Mục đích sử dụng |
| Chuẩn bị và cô lập | Ảnh van đã khóa, biển báo, quạt thông gió tại miệng bể; kết quả đo khí trước khi vào bể. | Cán bộ an toàn kiểm tra việc tuân thủ trong ngày thi công. |
| Bơm cạn | Ảnh đáy bể lúc vừa cạn, thấy rõ lớp cặn ban đầu. | Căn cứ đánh giá tốc độ tích cặn và lập lịch cho đợt sau. |
| Cọ rửa | Ảnh cùng một góc chụp trước và sau, ảnh riêng góc bể và hố thu. | Kiểm chứng những vị trí khó cọ rửa nhất đã được làm sạch. |
| Khử trùng và xả rửa | Tên hóa chất, liều lượng pha theo hướng dẫn của nhà sản xuất, ghi chú nước xả cuối không còn mùi. | Hồ sơ cho bộ phận an toàn thực phẩm hoặc nhà ăn khi cần đối chiếu. |
| Nghiệm thu | Ảnh lòng bể hoàn thiện, nắp thăm đã đóng kín, ghi chú vết nứt hoặc thấm, biên bản ký hai bên. | Đưa vào hồ sơ bảo trì hạ tầng và kế hoạch sửa chữa thành bể. |
Bộ ảnh và ghi chép này giúp hồ sơ bảo trì của nhà máy có căn cứ cụ thể cho từng đợt, thay vì phụ thuộc vào trí nhớ của người phụ trách. Khi đã rõ cần ghi nhận gì, bước tiếp theo là chọn cách cọ rửa phù hợp với chất liệu của bể.
Cách vệ sinh bể nước ngầm theo chất liệu bể
Cách vệ sinh bể nước ngầm thay đổi theo chất liệu bể: bê tông cần xịt áp lực mạnh và bàn chải cứng, inox và composite cần dụng cụ mềm, còn bể lót gạch men cần cọ nhẹ dọc đường mạch. Đội thi công xác định đúng chất liệu trước khi chọn dụng cụ để tránh trường hợp làm sạch được cặn bẩn nhưng lại làm hư kết cấu bể. Bảng dưới đây tóm tắt điểm cần lưu ý với ba loại bể phổ biến trong nhà máy.
| Chất liệu | Đặc điểm | Lưu ý khi vệ sinh |
| Bê tông cốt thép | Bề mặt nhám, nhiều khe nhỏ, dễ bám rong rêu và cặn bùn, có thể nứt gây thấm. | Dùng máy xịt áp lực cao và bàn chải sợi cứng để bật gốc rêu; ghi lại vết nứt để bộ phận kỹ thuật xử lý chống thấm. |
| Inox hoặc composite (FRP) | Bề mặt trơn, ít bám bẩn hơn nhưng dễ trầy xước hoặc móp nếu tác động mạnh. | Không dùng bàn chải sắt hay tia xịt quá mạnh để tránh làm hỏng lớp bề mặt; ưu tiên bàn chải mềm và khăn chuyên dụng. |
| Lót gạch men | Mặt gạch dễ làm sạch nhưng đường mạch dễ tích tụ cặn bẩn và bong tróc. | Cọ nhẹ dọc đường mạch, không bắn tia áp lực mạnh trực tiếp vào mạch gạch đã lỏng. |
Vì mỗi chất liệu có điểm nhạy cảm riêng, việc ghi rõ chất liệu bể trong hồ sơ khảo sát giúp đội thi công chuẩn bị đúng dụng cụ ngay từ đầu. Ngoài chất liệu, quy mô và độ sâu của bể cũng thay đổi đáng kể yêu cầu về thiết bị và nhân lực.
Quy mô bể và thiết bị cần chuẩn bị
Yêu cầu về thiết bị, nhân lực và biện pháp an toàn tăng theo dung tích và độ sâu của bể nước ngầm, vì không khí trong bể khó lưu thông và đường đưa người ra ngoài dài hơn. Với bể nhỏ, nắp thăm rộng, đội thi công có thể mở nắp thông khí tự nhiên một thời gian trước khi làm và dùng máy bơm chìm cỡ nhỏ để hút cặn. Với bể lớn trong nhà máy, cách làm cần được lên kế hoạch chi tiết hơn như sau.
- Máy đo khí: kiểm tra nồng độ oxy và các khí độc thường gặp trong bể kín trước khi vào và trong suốt thời gian làm việc.
- Quạt thông gió cưỡng bức: thổi khí tươi liên tục vào bể khi có người bên trong.
- Máy vệ sinh bể nước ngầm: máy bơm chìm công suất phù hợp để hút cặn đáy và máy xịt rửa áp lực công nghiệp để cọ rửa thành bể diện tích lớn.
- Người giám sát và chia ca: luôn có người đứng tại miệng bể; người làm bên trong được thay phiên để tránh mệt trong không gian ngột ngạt.
- Tính hóa chất theo thể tích: liều lượng khử trùng tính theo khối nước và diện tích bề mặt, vừa đủ diệt khuẩn vừa tránh tồn dư mùi clo.
Nắm được quy mô bể giúp nhà máy hình dung đúng thời gian ngừng cấp nước và nguồn lực cần huy động trước khi lên kế hoạch. Khi đã rõ cách làm, câu hỏi tiếp theo của bộ phận kỹ thuật thường là bể cần được vệ sinh với tần suất nào.
Tần suất vệ sinh bể nước ngầm phù hợp
Tần suất vệ sinh bể nước ngầm không có một con số chung cho mọi nhà máy mà phụ thuộc vào mục đích sử dụng, mức độ luân chuyển nước và tốc độ tích cặn thực tế của từng bể. Bể sinh hoạt dùng hằng ngày và bể dự phòng chữa cháy ít khi bơm ra có tốc độ tích cặn khác nhau, nên lịch vệ sinh cũng cần tách riêng. Bảng dưới đây nêu đặc điểm cần lưu ý với hai loại bể ngầm thường gặp.
| Loại bể ngầm | Đặc điểm cần lưu ý khi lập lịch |
| Bể nước sinh hoạt | Nước luân chuyển liên tục nhưng cặn vẫn lắng dần ở đáy và hố thu, nên cần vệ sinh định kỳ theo kết quả kiểm tra thực tế. |
| Bể dự phòng chữa cháy | Nước tồn lâu ngày, cần kiểm tra định kỳ dù ít sử dụng; lịch thi công phải được bộ phận phụ trách PCCC (phòng cháy chữa cháy) của nhà máy duyệt trước. |
Cách xác định tần suất sát thực tế nhất là so sánh ảnh đáy bể lúc vừa bơm cạn giữa các đợt, vì ảnh cho thấy cặn tích nhanh hay chậm. Nếu nhà máy chưa vệ sinh bể trong thời gian dài hoặc nước có mùi lạ, đục, nên kiểm tra sớm để đánh giá đúng tình trạng. Bồn inox đặt trên mái có cách tính tần suất riêng theo nguồn nước cấp, được trình bày trong bài quy trình vệ sinh bồn nước trên cao.
An toàn lao động khi vệ sinh bể chứa ngầm
An toàn lao động khi vệ sinh bể chứa ngầm xoay quanh việc kiểm soát rủi ro thiếu oxy và khí độc, vì bể ngầm thuộc nhóm không gian hạn chế có lối ra vào hẹp và không dành cho người làm việc liên tục. Theo trang hướng dẫn về không gian hạn chế của Cục An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Hoa Kỳ (OSHA), bể chứa là một dạng không gian hạn chế điển hình. Hình dưới đây cho thấy công đoạn cọ góc bể, khi người lao động phải làm việc sát thành bể trong thời gian dài.
- Đo khí trước khi vào bể: không thi công khi nồng độ oxy hoặc khí độc chưa đạt yêu cầu an toàn.
- Thông gió liên tục: quạt thổi hoặc hút khí hoạt động trong suốt thời gian có người bên trong.
- Người giám sát bên ngoài: luôn có người tại miệng bể để theo dõi, liên lạc và gọi hỗ trợ khi cần.
- Không dùng hóa chất phản ứng mạnh trong bể kín thiếu thông gió, và không pha trộn các loại hóa chất với nhau.
- Ngắt bơm và van tự động trước khi vào bể để tránh thiết bị vận hành ngoài ý muốn.
Doanh nghiệp nên yêu cầu đơn vị thi công trình biện pháp an toàn bằng văn bản trước ngày làm, để cán bộ an toàn của nhà máy có căn cứ kiểm tra. Các nguyên tắc chung khi thi công trong khu sản xuất được tổng hợp thêm ở bài an toàn vệ sinh nhà xưởng. Ngoài rủi ro an toàn, nhà máy tự thau rửa bể còn hay gặp một số lỗi kỹ thuật ảnh hưởng tới chất lượng nước.
Những lỗi thường gặp khi tự thau rửa bể nước ngầm
Khi nhà máy tự thau rửa bể nước ngầm, các lỗi thường gặp là xả rửa chưa hết hóa chất, bỏ sót góc bể và hố thu, quên kiểm tra nắp thăm và ống thông hơi, và không ghi lại tình trạng thành bể. Theo kinh nghiệm quản lý vận hành, những lỗi này không lộ ra ngay trong ngày làm mà thường chỉ được phát hiện khi nước có mùi hoặc cặn quay lại nhanh hơn dự kiến. Danh sách dưới đây giúp người phụ trách kiểm tra lại trước khi cấp nước.
- Còn mùi hóa chất: xả rửa một hoặc hai lần rồi cấp nước ngay khiến nước sinh hoạt còn mùi clo, ảnh hưởng tới nhà ăn và khu vệ sinh.
- Bỏ sót góc bể và hố thu: đây là nơi cặn tích tụ nhiều nhất nhưng khó với tới, nên thường bị cọ qua loa.
- Nắp thăm và ống thông hơi hở: ánh sáng, bụi và côn trùng lọt vào làm rong rêu phát triển trở lại sau vệ sinh.
- Không ghi lại vết nứt, thấm: bộ phận kỹ thuật mất cơ hội sửa thành bể trong lúc bể đang cạn, thời điểm thuận lợi nhất để chống thấm.
- Không chụp ảnh trước khi làm: nhà máy không có căn cứ so sánh để điều chỉnh tần suất cho đợt sau.
Rà lại danh sách này trước khi đóng nắp giúp đợt thau rửa đạt đúng mục đích và tránh phải mở bể lại sớm. Với nhà máy có cả bể ngầm lẫn bồn trên mái, bài các loại bể, bồn chứa nước nhà máy giúp phân loại và lên kế hoạch vệ sinh cho từng hệ thống.
Câu hỏi thường gặp
Có cần xả hết nước trong bể trước khi vệ sinh không?
Có, bể cần được bơm cạn nước cũ trước khi cọ rửa thành và đáy bể. Đội thi công có thể giữ lại một lớp nước mỏng để làm mềm bùn dày, nhưng phần nước bẩn này sẽ được bơm hút hết sau khi cọ rửa. Bể đang vệ sinh vì vậy phải ngừng cấp nước cho tới khi xả rửa xong và cấp nước lại.
Vệ sinh bể nước ngầm mất bao lâu?
Thời gian vệ sinh bể nước ngầm phụ thuộc vào dung tích, độ sâu, mức độ cặn bám và khả năng tiếp cận của bể. Bể lớn, nắp thăm nhỏ hoặc lâu ngày chưa vệ sinh cần nhiều thời gian hơn cho cả khâu thông gió lẫn khâu cọ rửa. Nhà máy nên chốt khung giờ ngừng cấp nước sau khi đơn vị thi công khảo sát thực tế.
Nên dùng dung dịch gì để vệ sinh bể nước ngầm?
Dung dịch vệ sinh bể nước ngầm phổ biến là hóa chất khử trùng gốc clo như Cloramin B, pha theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Với vết bám cứng, có thể dùng thêm chất tẩy rửa chuyên dụng an toàn cho nước sinh hoạt. Sau khi khử trùng, bể phải được xả rửa bằng nước sạch cho tới khi hết mùi hóa chất.
Nhà máy có thể tự vệ sinh bể nước ngầm không?
Về kỹ thuật nhà máy có thể tự làm, nhưng cần đủ thiết bị đo khí, thông gió, bảo hộ và người được hướng dẫn làm việc trong không gian hạn chế. Phần rủi ro lớn nhất không nằm ở khâu cọ rửa mà ở khâu vào và ra khỏi bể an toàn. Nếu chưa có đội chuyên trách, nhà máy có thể thuê đơn vị bên ngoài và yêu cầu biện pháp an toàn bằng văn bản.
Sau khi vệ sinh có cần xét nghiệm nước không?
Nhà máy nên lấy mẫu nước sau khi vệ sinh nếu cần đánh giá chất lượng nước sinh hoạt theo quy chuẩn hiện hành. Việc lấy mẫu và phân tích do đơn vị xét nghiệm có chức năng thực hiện, tách biệt với đơn vị vệ sinh. Kết quả xét nghiệm kèm biên bản nghiệm thu giúp hồ sơ bảo trì hạ tầng của nhà máy đầy đủ hơn.
Liên hệ khảo sát vệ sinh bể nước ngầm
Vệ sinh bể nước ngầm đúng quy trình và đúng tần suất giúp nhà máy giữ chất lượng nước sinh hoạt cho người lao động, đồng thời hạn chế rủi ro cho người thực hiện. Khi cần đơn vị thi công, nhà máy có thể xem phạm vi hạng mục và cách nghiệm thu trong trang dịch vụ vệ sinh bể nước ngầm nhà máy. BPG Group nhận khảo sát không thu phí và gửi báo giá tách theo từng hạng mục, doanh nghiệp vui lòng liên hệ hotline 0707 43 9899 hoặc email info@bpggroup.vn.
