Audit SMETA (Sedex Members Ethical Trade Audit, đánh giá đạo đức thương mại theo phương pháp của Sedex) đánh giá vệ sinh nhà xưởng chủ yếu trong trụ cột Sức khỏe và an toàn, dựa trên điều 3 của Bộ luật cơ sở ETI (Ethical Trading Initiative, Sáng kiến Thương mại có đạo đức): điều kiện làm việc phải an toàn và hợp vệ sinh. SMETA là phương pháp đánh giá đạo đức thương mại do Sedex xây dựng, được nhiều nhãn hàng yêu cầu nhà máy cung ứng thực hiện trước khi đặt hàng. Trong buổi audit, chuyên gia đánh giá vừa đi kiểm tra nhà xưởng, nhà vệ sinh, căn tin, vừa đối chiếu sổ sách vệ sinh và hồ sơ đào tạo, vì vậy nhà máy cần chuẩn bị đồng thời hiện trạng và giấy tờ chứng minh.
BPG Group đạt chứng nhận ISO 9001:2015 (tiêu chuẩn quốc tế về hệ thống quản lý chất lượng) và giải thưởng The Best of Vietnam 2024. Mỗi đợt tổng vệ sinh trước audit được triển khai theo từng hạng mục đã thống nhất, có ảnh chụp báo cáo kết quả và biên bản nghiệm thu ký xác nhận giữa hai bên.
SMETA đánh giá nhà xưởng theo những trụ cột nào
SMETA đánh giá nhà xưởng theo 4 trụ cột: Tiêu chuẩn lao động, Sức khỏe và an toàn, Môi trường và Đạo đức kinh doanh, trong đó mọi cuộc audit đều bắt buộc có hai trụ cột đầu. Theo trang giới thiệu SMETA của Sedex, bản 4 trụ cột bổ sung Môi trường và Đạo đức kinh doanh, được phần lớn bên mua lựa chọn và chiếm khoảng 70% số cuộc audit SMETA.
Kết quả SMETA không phải chứng chỉ, vì Sedex mô tả SMETA là phương pháp cải tiến liên tục: sau audit, nhà máy nhận báo cáo kèm kế hoạch hành động khắc phục (Corrective Action Plan) và chia sẻ kết quả với khách hàng trên nền tảng Sedex. Phiên bản mới nhất là SMETA 7, ra mắt năm 2024. Bảng dưới đây tóm tắt nội dung từng trụ cột và mức độ liên quan đến công tác vệ sinh nhà xưởng.
| Trụ cột | Bản áp dụng | Nội dung chính | Liên quan đến vệ sinh |
| Tiêu chuẩn lao động | 2 trụ cột và 4 trụ cột | Việc làm tự nguyện, tiền lương, giờ làm, không phân biệt đối xử, không lao động trẻ em | Gián tiếp, qua điều kiện làm việc của nhân sự nhà thầu tại nhà máy |
| Sức khỏe và an toàn | 2 trụ cột và 4 trụ cột | Nhận diện rủi ro thể chất và tinh thần với người lao động tại cơ sở | Trực tiếp: môi trường làm việc, nhà vệ sinh, nước uống, khu ăn, ký túc xá |
| Môi trường | 4 trụ cột | Chất thải, nước và năng lượng | Trực tiếp: phân loại rác, khu chứa chất thải, sử dụng nước khi vệ sinh |
| Đạo đức kinh doanh | 4 trụ cột | Hối lộ, tham nhũng, xung đột lợi ích tại cơ sở | Gián tiếp, qua quy trình chọn và quản lý nhà thầu |
SMETA là một trong các bộ tiêu chuẩn audit phổ biến với nhà máy FDI (doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) tại Việt Nam, bên cạnh BSCI (bộ quy tắc trách nhiệm xã hội do amfori quản lý), RBA (Responsible Business Alliance, Liên minh Doanh nghiệp có trách nhiệm) và WRAP (Worldwide Responsible Accredited Production, chương trình chứng nhận sản xuất có trách nhiệm). Các bộ tiêu chuẩn này được so sánh trong bài audit vệ sinh nhà xưởng FDI. Vì trụ cột Sức khỏe và an toàn có mặt trong mọi cuộc audit SMETA, nhà máy nên nắm rõ chuẩn mà chuyên gia dùng để chấm trụ cột này trước khi lên kế hoạch vệ sinh.
Yêu cầu vệ sinh trong Bộ luật cơ sở ETI mà SMETA dùng để đối chiếu
Yêu cầu vệ sinh mà SMETA đối chiếu nằm ở điều 3 của Bộ luật cơ sở ETI, với tiêu đề “Điều kiện làm việc an toàn và hợp vệ sinh”. Sedex cho biết SMETA đo lường cơ sở sản xuất theo Bộ luật cơ sở ETI, các công ước của ILO (Tổ chức Lao động Quốc tế) và pháp luật địa phương, vì vậy nhà máy tại Việt Nam vừa phải đáp ứng điều 3 vừa phải tuân thủ quy định an toàn vệ sinh lao động trong nước.
Theo Bộ luật cơ sở ETI, điều 3 gồm 5 điểm, trong đó 4 điểm dưới đây gắn trực tiếp với công tác vệ sinh hằng ngày. Điểm còn lại (3.5) yêu cầu công ty giao trách nhiệm an toàn sức khỏe cho một người thuộc ban quản lý cấp cao.
Điểm 3.1: môi trường làm việc an toàn và hợp vệ sinh
Điểm 3.1 yêu cầu nhà máy cung cấp môi trường làm việc an toàn, hợp vệ sinh và chủ động giảm thiểu mối nguy để phòng tai nạn, bảo vệ sức khỏe người lao động. Với vệ sinh nhà xưởng, chuyên gia audit thường chú ý sàn có dầu mỡ gây trơn trượt, bụi tích tụ trên kệ và trần kèo, lối đi bị pallet hoặc xe đẩy chắn, cùng khu vực xung quanh máy móc có phế liệu rơi vãi.
Điểm 3.2: đào tạo an toàn có ghi nhận
Điểm 3.2 yêu cầu người lao động được đào tạo an toàn sức khỏe định kỳ, có ghi nhận, và đào tạo lại khi có người mới hoặc người chuyển vị trí. Nhân viên vệ sinh, kể cả nhân sự của nhà thầu, cũng cần được hướng dẫn về hóa chất, thiết bị và nội quy nhà máy, vì đây là nhóm tiếp xúc nhiều với hóa chất tẩy rửa và làm việc ở nhiều khu khác nhau.
Điểm 3.3: nhà vệ sinh, nước uống và nơi bảo quản thức ăn
Điểm 3.3 yêu cầu người lao động được sử dụng nhà vệ sinh sạch và nước uống an toàn, kèm nơi bảo quản thức ăn hợp vệ sinh khi cần. Khi đi xưởng, chuyên gia audit thường kiểm tra nhà vệ sinh vào giữa ca, lúc dễ thấy tình trạng thiếu giấy, thiếu xà phòng hoặc sàn ướt, đồng thời xem bình nước uống, tủ lạnh và khu ăn của công nhân.
Điểm 3.4: ký túc xá nếu có
Điểm 3.4 yêu cầu ký túc xá do nhà máy cung cấp phải sạch, an toàn và đáp ứng nhu cầu cơ bản của người lao động. Nhà máy có ký túc xá nên đưa phòng ở, nhà vệ sinh chung và khu giặt phơi vào kế hoạch vệ sinh trước audit, vì chuyên gia audit có thể đến kiểm tra khu này trong cùng buổi đánh giá.
Các điểm của điều 3 mô tả kết quả cần đạt, còn cách chứng minh do nhà máy tự xây dựng bằng quy trình, lịch vệ sinh và hồ sơ ký nhận. Với nhà máy làm bản 4 trụ cột, phần việc vệ sinh còn mở rộng sang trụ cột Môi trường.
Vệ sinh nhà xưởng trong trụ cột Môi trường của SMETA 4 trụ cột
Trụ cột Môi trường của SMETA 4 trụ cột xem xét chất thải, nước và năng lượng, nên công tác thu gom rác, phân loại chất thải và sử dụng nước khi vệ sinh nằm trong phạm vi đánh giá. Đội vệ sinh là bộ phận trực tiếp xử lý rác hằng ngày, vì vậy cách đội vệ sinh làm việc ảnh hưởng ngay đến kết quả của trụ cột này.
Khi chuẩn bị cho trụ cột Môi trường, nhà máy nên rà các hạng mục vệ sinh sau:
- Thùng rác tại xưởng được phân loại rác thông thường, rác tái chế và chất thải nguy hại, có nhãn rõ ràng và nhân viên vệ sinh bỏ rác đúng thùng khi thu gom.
- Khu tập kết chất thải có mái che, nền sạch, chất thải nguy hại như giẻ dính dầu và vỏ chai hóa chất được để riêng.
- Nước thải từ việc chà sàn, rửa khu vực có dầu mỡ không xả thẳng ra cống thoát nước mưa.
- Hóa chất tẩy rửa được dùng đúng liều lượng theo hướng dẫn, tránh lãng phí nước và hóa chất.
Phần lớn các hạng mục trên được thực hiện hằng ngày chứ không chỉ trước buổi audit. Để không bỏ sót, nhà máy nên gom các yêu cầu của cả hai trụ cột vào một checklist chung.
Checklist vệ sinh nhà xưởng chuẩn bị audit SMETA
Checklist vệ sinh chuẩn bị audit SMETA nên ghi rõ hạng mục, căn cứ trong Bộ luật cơ sở ETI hoặc trụ cột liên quan, điểm cần kiểm tra và bằng chứng cần có. Cách trình bày này giúp nhà máy chứng minh từng yêu cầu bằng hồ sơ, thay vì chỉ dựa vào hiện trạng sạch sẽ trong ngày audit.
Hình dưới đây minh họa việc đối chiếu checklist vệ sinh ngay tại khu sản xuất, cách làm nên áp dụng khi bộ phận EHS (môi trường, sức khỏe và an toàn) đi rà soát trước audit.
Bảng dưới đây là mẫu checklist tổng hợp từ kinh nghiệm chuẩn bị audit cho nhà xưởng, nhà máy có thể bổ sung theo bố trí mặt bằng thực tế.
| Hạng mục | Căn cứ | Cần kiểm tra | Bằng chứng nên có |
| Sàn xưởng, lối đi | ETI 3.1 | Không đọng dầu mỡ, không phế liệu rơi vãi, vạch lối đi rõ và không bị chắn | Lịch vệ sinh khu sản xuất theo ca, có chữ ký |
| Kệ, trần kèo, đèn | ETI 3.1 | Không tích bụi dày, không mạng nhện trên kèo thép và máng đèn | Biên bản nghiệm thu đợt vệ sinh trên cao gần nhất |
| Nhà vệ sinh, khu rửa tay | ETI 3.3 | Sạch trong suốt ca, đủ nước, xà phòng, giấy, thùng rác có nắp | Bảng theo dõi vệ sinh dán tại chỗ, ký theo giờ |
| Căn tin, điểm nước uống | ETI 3.3 | Bàn ăn, sàn, tủ lạnh sạch; bình nước uống có nắp, vòi sạch | Lịch vệ sinh căn tin, hồ sơ vệ sinh bình nước |
| Ký túc xá (nếu có) | ETI 3.4 | Phòng ở, nhà vệ sinh chung, khu giặt phơi sạch và thông thoáng | Lịch vệ sinh ký túc xá, sổ kiểm tra định kỳ |
| Kho hóa chất vệ sinh | ETI 3.1, 3.2 | Chai lọ có nhãn, có khay chống tràn, để xa khu ăn và nguồn nhiệt | Danh mục hóa chất, MSDS (phiếu an toàn hóa chất) tiếng Việt, danh sách nhân viên đã được hướng dẫn |
| Khu tập kết chất thải | Trụ cột Môi trường | Phân loại đúng, chất thải nguy hại để riêng, có mái che và nhãn | Sổ theo dõi khối lượng rác, biên bản bàn giao cho đơn vị thu gom |
Các hạng mục về sàn, lối đi và hóa chất trong bảng trùng với nhiều điểm đã phân tích ở bài an toàn vệ sinh nhà xưởng, nhà máy có thể dùng chung một bộ quy định cho cả hai mục đích. Bên cạnh hiện trạng, chuyên gia audit sẽ yêu cầu xem một nhóm hồ sơ vệ sinh cụ thể.
Hồ sơ vệ sinh nhà xưởng cần chuẩn bị cho audit SMETA
Hồ sơ vệ sinh nhà xưởng cần chuẩn bị cho audit SMETA gồm quy trình vệ sinh theo khu vực, lịch và bảng theo dõi đã ký, hồ sơ hóa chất, hồ sơ đào tạo và hồ sơ nhà thầu vệ sinh. Theo kinh nghiệm chuẩn bị audit, nhà máy thường bị ghi nhận không phải vì thiếu quy trình mà vì giấy tờ không khớp với những gì chuyên gia audit thấy khi đi xưởng.
Nhà máy nên rà soát các nhóm hồ sơ sau trước ngày audit:
- Quy trình vệ sinh theo khu vực đã được phê duyệt, nêu rõ tần suất, phương pháp và bộ phận chịu trách nhiệm cho từng khu như xưởng, kho, nhà vệ sinh, căn tin.
- Bảng theo dõi vệ sinh được ký đúng thời điểm thực hiện, không ký sẵn cho cả ngày hoặc ký bù vào cuối tuần.
- Danh mục hóa chất vệ sinh kèm MSDS tiếng Việt, khớp với chai lọ đang có trong kho và trên xe đẩy của đội vệ sinh.
- Hồ sơ đào tạo an toàn hóa chất và nội quy nhà máy cho nhân viên vệ sinh, có ngày đào tạo và chữ ký, đáp ứng yêu cầu ghi nhận của điểm 3.2.
- Hồ sơ chất thải gồm sổ theo dõi khối lượng và biên bản bàn giao cho đơn vị thu gom có giấy phép, phục vụ trụ cột Môi trường.
- Hồ sơ nhà thầu vệ sinh gồm hợp đồng, phạm vi công việc, danh sách nhân sự làm việc tại nhà máy và biên bản nghiệm thu các đợt vệ sinh gần nhất.
Hình dưới đây tổng hợp các nhóm hóa chất, dụng cụ và máy móc thường dùng khi vệ sinh nhà xưởng, giúp nhà máy đối chiếu danh mục hóa chất với thực tế sử dụng.
Với nhà máy đã áp dụng quản lý hóa chất vệ sinh chuẩn audit, phần hồ sơ hóa chất thường đã có sẵn và chỉ cần cập nhật. Khi hồ sơ đã đủ, việc còn lại là bảo đảm hiện trạng nhà xưởng khớp với hồ sơ, và đây là phần nhà thầu vệ sinh có thể hỗ trợ trực tiếp.
Cách BPG Group hỗ trợ nhà máy chuẩn bị audit SMETA
BPG Group hỗ trợ nhà máy chuẩn bị audit SMETA bằng hai hình thức: tổng vệ sinh theo đợt trước ngày audit và tạp vụ duy trì hằng ngày có nhân sự thường trực. Ở môi trường nhà máy, BPG phối hợp với ca sản xuất, nắm yêu cầu an toàn, 5S, ISO và hồ sơ audit để không làm gián đoạn dây chuyền.
Với tổng vệ sinh trước audit, BPG làm theo trình tự sau:
- Nhà máy gửi thông tin sơ bộ gồm địa chỉ, diện tích, loại hình sản xuất và hạng mục cần làm.
- BPG khảo sát hiện trạng tại nhà máy, khảo sát không thu phí.
- BPG gửi báo giá tách theo từng hạng mục, đã gồm nhân sự, máy móc và hóa chất chuyên dụng.
- Sau khi ký hợp đồng, đội thi công làm lần lượt từng hạng mục đã thống nhất như sàn xưởng, kệ kho, trần kèo, nhà vệ sinh, theo lịch phối hợp với ca sản xuất.
- Khi hoàn thành, BPG chụp ảnh báo cáo kết quả từng hạng mục gửi nhà máy.
- Hai bên kiểm tra và ký biên bản nghiệm thu, nhà máy có thể đưa biên bản và ảnh báo cáo vào bộ hồ sơ chuẩn bị audit.
Với việc duy trì hằng ngày, BPG cung cấp tạp vụ hằng ngày cho nhà máy. Nhân sự được đào tạo trước khi triển khai về quy trình, hóa chất, thiết bị, an toàn lao động và nội quy của nhà máy, được phân công theo ca, theo khu vực và có supervisor giám sát trực tiếp. BPG Group sử dụng phần mềm để chấm công điện tử cho nhân viên vệ sinh tại dự án, giúp khách hàng theo dõi minh bạch tần suất và nhân sự thực hiện theo từng ca.
Trong nhóm khách hàng sản xuất, BPG Group có dự án tại nhà máy TCL (thương hiệu thiết bị điện tử tiêu dùng) ở Bình Dương, xem trang dự án TCL Bình Dương, bên cạnh các khách hàng doanh nghiệp như Midea, Far Eastern Apparel Vietnam và Imexpharm. Chi phí tổng vệ sinh trước audit được tính theo diện tích, số hạng mục và khung giờ có thể thi công, còn tạp vụ tính theo số nhân sự và hình thức làm việc. Làm ngoài giờ, ban đêm hoặc ngày lễ có thể phát sinh phụ phí nhân công và được ghi rõ trong báo giá, vì vậy nhà máy nên liên hệ báo giá sau khi khảo sát.
Những sai sót vệ sinh khiến nhà xưởng bị ghi nhận khi audit SMETA
Sai sót vệ sinh khiến nhà xưởng bị ghi nhận khi audit SMETA thường nằm ở khu phụ trợ và ở sự chênh lệch giữa hồ sơ với hiện trạng, không nằm ở khu sản xuất chính vốn được dọn kỹ trước buổi đánh giá. Theo kinh nghiệm vận hành nhà máy, các lỗi dưới đây lặp lại ở nhiều nơi dù quy trình trên giấy đã đầy đủ.
- Nhà vệ sinh của công nhân ở xa khu văn phòng ít được kiểm tra nên thường hết giấy, hết xà phòng hoặc có mùi vào giữa ca, trong khi nhà vệ sinh khu tiếp khách vẫn sạch.
- Bảng theo dõi vệ sinh có chữ ký đầy đủ nhưng giờ ký trùng nhau cho nhiều lượt, cho thấy bảng được ký dồn.
- Hóa chất được sang chiết sang chai nước uống hoặc bình không nhãn để tiện dùng, đây là lỗi nghiêm trọng vì liên quan cả an toàn hóa chất và nguy cơ uống nhầm.
- Xe rác, xe đẩy vệ sinh hoặc thùng hàng chắn lối thoát hiểm và che bình chữa cháy trong lúc đội vệ sinh làm việc.
- Nhân viên vệ sinh không trả lời được loại hóa chất mình đang dùng hoặc cách xử lý khi hóa chất văng vào mắt khi chuyên gia audit hỏi trực tiếp.
Các lỗi trên đều phát hiện được trước nếu bộ phận EHS đi kiểm tra đột xuất vào giữa ca và hỏi trực tiếp nhân viên vệ sinh, đúng cách chuyên gia audit sẽ làm. Nhà máy đang chuẩn bị cùng lúc nhiều bộ tiêu chuẩn có thể đối chiếu thêm yêu cầu vệ sinh khi audit RBA và audit BSCI vệ sinh nhà máy để dùng chung một bộ hồ sơ.
Câu hỏi thường gặp về audit SMETA vệ sinh nhà xưởng
Audit SMETA có cấp chứng chỉ không?
Audit SMETA không cấp chứng chỉ cho nhà máy sau khi đánh giá. Sedex mô tả SMETA là phương pháp cải tiến liên tục, kết quả là báo cáo audit kèm kế hoạch hành động khắc phục để nhà máy xử lý các điểm chưa đạt. Nhà máy chia sẻ báo cáo cho khách hàng trên nền tảng Sedex, và khách hàng dựa vào báo cáo đó để quyết định hợp tác.
SMETA 2 trụ cột và 4 trụ cột khác nhau thế nào?
SMETA 2 trụ cột đánh giá Tiêu chuẩn lao động và Sức khỏe và an toàn, còn SMETA 4 trụ cột bổ sung thêm Môi trường và Đạo đức kinh doanh. Theo Sedex, phần lớn bên mua chọn bản 4 trụ cột. Việc chọn bản nào thường theo yêu cầu của nhãn hàng đặt hàng, và cả hai bản đều đánh giá vệ sinh qua trụ cột Sức khỏe và an toàn.
Phiên bản SMETA mới nhất là bản nào?
Phiên bản mới nhất là SMETA 7, được Sedex ra mắt năm 2024 và mô tả là một đợt điều chỉnh lớn về phương pháp. Nhà máy nên kiểm tra phiên bản mà nhãn hàng yêu cầu và tải tài liệu hướng dẫn trên trang của Sedex trước mỗi kỳ audit.
SMETA khác BSCI ở điểm nào về vệ sinh?
SMETA do Sedex quản lý và đối chiếu theo Bộ luật cơ sở ETI, còn BSCI do amfori quản lý theo bộ quy tắc ứng xử riêng. Về vệ sinh, cả hai đều yêu cầu môi trường làm việc an toàn, nhà vệ sinh sạch và nước uống an toàn, nên nhà máy có thể dùng chung phần lớn quy trình và hồ sơ vệ sinh cho hai cuộc audit.
Nên tổng vệ sinh trước audit SMETA bao lâu?
Nhà máy nên tổng vệ sinh trước ngày audit khoảng một đến hai tuần, để còn thời gian xử lý các điểm phát sinh và hoàn tất biên bản nghiệm thu. Song song, việc vệ sinh hằng ngày phải duy trì đều đặn, vì chuyên gia audit đánh giá cả sổ sách các tháng trước chứ không chỉ hiện trạng trong ngày audit.
Liên hệ khảo sát vệ sinh trước audit SMETA
Nhà máy đang chuẩn bị audit SMETA và cần tổng vệ sinh hoặc tạp vụ duy trì có thể gửi diện tích, lịch audit và các khu vực cần làm cho BPG Group qua hotline 0707 43 9899 hoặc email info@bpggroup.vn. BPG sẽ sắp xếp khảo sát không thu phí và gửi báo giá tách theo từng hạng mục của dịch vụ vệ sinh công nghiệp, phù hợp với lịch sản xuất của nhà máy. Nhà máy cần tham khảo căn cứ tính chi phí trước khi liên hệ có thể xem bài báo giá vệ sinh nhà xưởng.
