Audit RBA nhà máy điện tử đánh giá việc vệ sinh chủ yếu qua 4 điều của Bộ Quy tắc RBA: B4 vệ sinh công nghiệp, B7 nhà vệ sinh, nước uống và khu ăn, C3 chất nguy hại và C4 chất thải rắn. Đây là bộ quy tắc ứng xử do Liên minh Doanh nghiệp có Trách nhiệm (Responsible Business Alliance) ban hành, được các tập đoàn trong chuỗi cung ứng điện tử yêu cầu nhà cung cấp áp dụng. Khi đánh giá, chuyên gia audit không chỉ nhìn mức độ sạch của xưởng trong ngày audit mà còn đối chiếu sổ sách vệ sinh, phiếu an toàn hóa chất và hồ sơ chất thải, vì vậy nhà máy cần chuẩn bị cả hiện trạng lẫn hồ sơ.
BPG Group đạt chứng nhận ISO 9001:2015 và giải thưởng The Best of Vietnam 2024. Mỗi đợt tổng vệ sinh trước audit được triển khai theo từng hạng mục đã thống nhất, có ảnh chụp báo cáo kết quả và biên bản nghiệm thu ký xác nhận giữa hai bên.
Bộ Quy tắc RBA gồm những phần nào
Bộ Quy tắc RBA gồm 5 phần: A Lao động, B Sức khỏe và an toàn, C Môi trường, D Đạo đức kinh doanh và E Hệ thống quản lý. Phiên bản 8.0 của bộ quy tắc có hiệu lực từ ngày 01/01/2024, theo trang Bộ Quy tắc Ứng xử của RBA, và tổ chức này được thành lập năm 2004 bởi một nhóm doanh nghiệp điện tử.
Bộ quy tắc không phải luật bắt buộc, nhưng doanh nghiệp tham gia RBA phải yêu cầu nhà cung cấp cấp kế tiếp ghi nhận và áp dụng bộ quy tắc. Vì vậy, nhà máy điện tử tại Việt Nam thường gặp audit RBA khi làm nhà cung cấp cho một thương hiệu là thành viên RBA. Bảng dưới đây tóm tắt nội dung từng phần và mức độ liên quan đến công tác vệ sinh.
| Phần | Nội dung chính | Liên quan đến vệ sinh |
| A. Lao động | Không lao động cưỡng bức, giờ làm, tiền lương, không phân biệt đối xử | Gián tiếp, qua điều kiện làm việc của nhân sự nhà thầu |
| B. Sức khỏe và an toàn | 8 điều, từ an toàn lao động, ứng phó khẩn cấp đến vệ sinh công nghiệp và nhà vệ sinh, khu ăn | Trực tiếp, nhất là điều B4 và B7 |
| C. Môi trường | Giấy phép môi trường, chất nguy hại, chất thải rắn, khí thải, nước | Trực tiếp, qua điều C3 và C4 |
| D. Đạo đức kinh doanh | Liêm chính, minh bạch thông tin, nguồn gốc khoáng sản | Không trực tiếp |
| E. Hệ thống quản lý | Cam kết, đánh giá rủi ro, đào tạo, hành động khắc phục | Gián tiếp, qua việc quản lý nhà thầu và hồ sơ |
RBA là một trong các bộ tiêu chuẩn audit phổ biến với nhà máy FDI tại Việt Nam, bên cạnh các bộ tiêu chuẩn khác như BSCI và SMETA. Trong 5 phần trên, các yêu cầu về vệ sinh tập trung ở 4 điều cụ thể mà nhà máy nên đọc kỹ trước khi lên kế hoạch.
4 điều trong Bộ Quy tắc RBA liên quan trực tiếp đến vệ sinh nhà máy
Bốn điều trong Bộ Quy tắc RBA liên quan trực tiếp đến vệ sinh nhà máy là B7, B4, C3 và C4, trong đó B7 nói về điều kiện vệ sinh cho người lao động và ba điều còn lại nói về kiểm soát tác nhân, hóa chất và chất thải. Mỗi điều đặt ra yêu cầu về kết quả, còn cách chứng minh do nhà máy tự xây dựng bằng quy trình và hồ sơ.
Điều B7: nhà vệ sinh, nước uống, khu ăn và ký túc xá
Điều B7 yêu cầu người lao động được tiếp cận dễ dàng nhà vệ sinh sạch, nước uống, khu chế biến, bảo quản thức ăn và khu ăn hợp vệ sinh. Nếu nhà máy hoặc đơn vị cung ứng lao động có ký túc xá, khu này phải được giữ sạch, an toàn, có lối thoát hiểm, nước nóng, đủ ánh sáng và thông gió. Khi đánh giá, chuyên gia audit thường đi kiểm tra nhà vệ sinh của từng xưởng vào giữa ca, vì đây là thời điểm dễ thấy nhà máy có duy trì vệ sinh đều đặn hay chỉ dọn trước ngày audit.
Điều B4: vệ sinh công nghiệp
Điều B4 yêu cầu nhà máy nhận diện, đánh giá và kiểm soát mức phơi nhiễm của người lao động với tác nhân hóa học, sinh học và vật lý theo thứ bậc biện pháp kiểm soát, đồng thời cấp miễn phí phương tiện bảo hộ khi chưa kiểm soát được hết mối nguy. Với nhà máy điện tử, tác nhân thường gặp là khói hàn, hơi dung môi và bụi tại khu lắp ráp, nên việc vệ sinh hệ thống hút cục bộ và bề mặt quanh trạm hàn gắn trực tiếp với điều này.
Điều C3: chất nguy hại
Điều C3 yêu cầu hóa chất, chất thải và vật liệu gây nguy hại cho người hoặc môi trường phải được nhận diện, dán nhãn và quản lý an toàn trong suốt quá trình vận chuyển, lưu trữ, sử dụng và thải bỏ, kèm theo dõi số liệu chất thải nguy hại. Hóa chất tẩy rửa của đội vệ sinh cũng nằm trong phạm vi này, nên nhà thầu vệ sinh cần có danh mục hóa chất, phiếu an toàn hóa chất (MSDS) và khu lưu giữ riêng.
Điều C4: chất thải rắn
Điều C4 yêu cầu nhà máy có cách làm hệ thống để nhận diện, quản lý, giảm thiểu và thải bỏ hoặc tái chế chất thải rắn không nguy hại, đồng thời theo dõi số liệu chất thải. Công tác thu gom rác theo khu, phân loại tại nguồn và vệ sinh điểm tập kết rác là phần việc hằng ngày của đội tạp vụ giúp nhà máy đáp ứng điều này.
Bốn điều trên áp dụng cho mọi ngành sản xuất tham gia RBA, nhưng nhà máy điện tử có thêm các yêu cầu kỹ thuật riêng xuất phát từ đặc điểm của linh kiện. Những yêu cầu này quyết định cách đội vệ sinh làm việc trong khu sản xuất.
Đặc thù vệ sinh nhà máy điện tử khi chuẩn bị audit RBA
Vệ sinh nhà máy điện tử khi chuẩn bị audit RBA cần vừa đáp ứng các điều B4, B7, C3, C4, vừa không gây hại cho linh kiện đang sản xuất. Khác với nhà xưởng cơ khí hay thực phẩm, nơi hóa chất tẩy mạnh và nước được dùng nhiều, khu lắp ráp điện tử nhạy cảm với ẩm, bụi và tĩnh điện.
Từ kinh nghiệm vận hành nhà máy, 4 đặc thù sau thường được đưa vào kế hoạch vệ sinh trước audit:
- Khu lắp ráp và trạm hàn cần làm sạch bằng phương pháp khô hoặc khăn ẩm vắt kiệt, hạn chế xịt dung dịch gần bo mạch để không đọng ẩm trên linh kiện.
- Khu kiểm soát tĩnh điện (ESD) có quy định riêng của nhà máy về trang phục, dụng cụ và người được phép vào, nên đội vệ sinh chỉ làm theo phạm vi và hướng dẫn do bộ phận kỹ thuật của nhà máy quy định.
- Khu ăn và khu nghỉ giữa ca phải tách biệt với khu có hóa chất hàn và dung môi, vì đây là điểm chuyên gia audit thường hỏi khi đối chiếu với điều B7.
- Kiểm soát côn trùng trong nhà máy điện tử nên ưu tiên bẫy và biện pháp vật lý thay cho hóa chất xịt, như đã phân tích ở bài kiểm soát côn trùng nhà máy.
Các đặc thù kỹ thuật theo từng khu vực sản xuất được trình bày chi tiết hơn ở bài vệ sinh nhà máy điện tử. Khi đã xác định đúng đặc thù, nhà máy có thể chuyển các yêu cầu thành một checklist cụ thể để rà soát trước ngày audit.
Checklist vệ sinh chuẩn bị audit RBA cho nhà máy điện tử
Checklist vệ sinh chuẩn bị audit RBA nên ghi rõ hạng mục, điều khoản RBA liên quan và bằng chứng cần có, để mỗi hạng mục đều chứng minh được bằng hồ sơ chứ không chỉ bằng hiện trạng. Bảng dưới đây là mẫu checklist tổng hợp từ thực tế chuẩn bị audit, nhà máy có thể bổ sung theo bố trí mặt bằng của mình.
| Hạng mục | Điều RBA | Cần kiểm tra | Bằng chứng nên có |
| Nhà vệ sinh, khu rửa tay | B7 | Sạch trong suốt ca, đủ nước, xà phòng, giấy, thùng rác có nắp | Bảng theo dõi vệ sinh dán tại chỗ, ký theo giờ |
| Căn tin, khu ăn, điểm nước uống | B7 | Bàn ăn, sàn, khu rửa khay sạch sau mỗi ca ăn; khu ăn tách khu hóa chất | Lịch vệ sinh căn tin, hồ sơ vệ sinh bình nước uống |
| Khu lắp ráp, trạm hàn | B4 | Không đọng bụi, cặn hàn trên bề mặt quanh trạm; miệng hút cục bộ sạch | Checklist vệ sinh khu sản xuất theo ca |
| Kho hóa chất vệ sinh | C3 | Chai lọ dán nhãn đúng, có khay chống tràn, tách khu ăn và khu sản xuất | Danh mục hóa chất, MSDS tiếng Việt, sổ xuất nhập hóa chất |
| Điểm tập kết rác | C3, C4 | Thùng phân loại rác thường, rác tái chế, chất thải nguy hại; khu vực sạch, có mái che | Sổ theo dõi khối lượng rác, biên bản bàn giao cho đơn vị thu gom |
| Lối thoát hiểm, hành lang | B2 | Không để dụng cụ vệ sinh, xe rác chắn lối thoát | Sơ đồ vị trí cất dụng cụ vệ sinh đã được phê duyệt |
Điều B2 về ứng phó khẩn cấp không phải điều về vệ sinh, nhưng lối thoát hiểm bị chắn bởi xe rác hay xe đẩy vệ sinh là lỗi dễ gặp, nên được đưa vào checklist. Ngoài hiện trạng, chuyên gia audit sẽ yêu cầu xem một nhóm hồ sơ vệ sinh cụ thể.
Hồ sơ vệ sinh nhà máy cần chuẩn bị cho audit RBA
Hồ sơ vệ sinh nhà máy cần chuẩn bị cho audit RBA gồm quy trình vệ sinh, lịch và bảng theo dõi đã ký, danh mục hóa chất kèm MSDS, hồ sơ chất thải và hồ sơ quản lý nhà thầu vệ sinh. Theo kinh nghiệm chuẩn bị audit, nhà máy thường bị ghi nhận không vì thiếu quy trình mà vì hồ sơ không khớp với những gì chuyên gia audit thấy khi đi xưởng.
Nhà máy nên rà soát 6 nhóm hồ sơ sau ít nhất hai tuần trước ngày audit:
- Quy trình vệ sinh theo khu vực đã được phê duyệt, nêu rõ tần suất, phương pháp và người chịu trách nhiệm cho từng khu.
- Bảng theo dõi vệ sinh tại nhà vệ sinh, căn tin và khu sản xuất được ký đúng giờ thực hiện, không ký dồn.
- Danh mục hóa chất vệ sinh kèm MSDS tiếng Việt, khớp với chai lọ đang có trong kho hóa chất của đội vệ sinh.
- Hồ sơ chất thải gồm sổ theo dõi khối lượng và biên bản bàn giao cho đơn vị thu gom có giấy phép.
- Hồ sơ đào tạo cho nhân viên vệ sinh về an toàn hóa chất và nội quy nhà máy, có danh sách ký tên.
- Hồ sơ nhà thầu vệ sinh gồm hợp đồng, danh sách nhân sự làm việc tại nhà máy và hồ sơ pháp lý, vì điều E12 của Bộ Quy tắc yêu cầu nhà máy truyền đạt yêu cầu và theo dõi việc tuân thủ của nhà cung cấp.
Hình dưới đây minh họa khu lưu giữ hóa chất vệ sinh có kệ riêng, nhãn rõ ràng và nhân viên đeo găng, khẩu trang khi thao tác.
Với nhà máy đã áp dụng quản lý hóa chất vệ sinh chuẩn audit, phần hồ sơ hóa chất thường đã sẵn và chỉ cần cập nhật. Khi các nhóm hồ sơ đã đủ, phần việc còn lại là bảo đảm hiện trạng nhà xưởng trong ngày audit khớp với hồ sơ đó.
Cách BPG Group hỗ trợ nhà máy điện tử chuẩn bị audit RBA
BPG Group hỗ trợ nhà máy điện tử chuẩn bị audit RBA bằng hai hình thức: tổng vệ sinh theo đợt trước ngày audit và tạp vụ duy trì hằng ngày có nhân sự thường trực. Ở môi trường nhà máy, BPG phối hợp với ca sản xuất, nắm yêu cầu an toàn, 5S, ISO và hồ sơ audit để không làm gián đoạn dây chuyền.
Với tổng vệ sinh trước audit, BPG làm theo trình tự 6 bước:
- Nhà máy gửi thông tin sơ bộ gồm địa chỉ, diện tích, loại hình sản xuất và hạng mục cần làm.
- BPG khảo sát hiện trạng tại nhà máy, khảo sát không thu phí.
- BPG gửi báo giá tách theo từng hạng mục, đã gồm nhân sự, máy móc và hóa chất chuyên dụng.
- Sau khi ký hợp đồng, đội thi công làm lần lượt từng hạng mục đã thống nhất, theo lịch phối hợp với ca sản xuất.
- Khi hoàn thành, BPG chụp ảnh báo cáo kết quả từng hạng mục gửi nhà máy.
- Hai bên kiểm tra và ký biên bản nghiệm thu, nhà máy có thể đưa biên bản và ảnh báo cáo vào bộ hồ sơ chuẩn bị audit.
Với việc duy trì hằng ngày, BPG cung cấp tạp vụ hằng ngày cho nhà máy, nhân sự được đào tạo trước khi triển khai về quy trình, hóa chất, an toàn lao động và nội quy của nhà máy, phân công theo ca, theo khu vực và có supervisor giám sát trực tiếp. BPG Group sử dụng phần mềm để chấm công điện tử cho nhân viên vệ sinh tại dự án, giúp khách hàng theo dõi minh bạch tần suất và nhân sự thực hiện theo từng ca.
Trong nhóm khách hàng sản xuất điện tử, BPG Group có dự án tại nhà máy TCL Bình Dương. Ảnh dưới đây ghi lại nhân viên BPG vận hành máy chà sàn tại khu cổng nhà máy này.
Chi phí tổng vệ sinh trước audit được tính theo diện tích, số hạng mục và khung giờ có thể thi công, còn tạp vụ tính theo số nhân sự và hình thức làm việc. Làm ngoài giờ, ban đêm hoặc ngày lễ có thể phát sinh phụ phí nhân công và được ghi rõ trong báo giá, vì vậy nhà máy nên liên hệ báo giá sau khi khảo sát.
Những sai sót vệ sinh khiến nhà máy bị ghi nhận khi audit RBA
Sai sót vệ sinh khiến nhà máy điện tử bị ghi nhận khi audit RBA thường nằm ở khu phụ trợ và hồ sơ, không nằm ở khu sản xuất chính vốn được dọn kỹ trước ngày audit. Theo kinh nghiệm vận hành, các lỗi dưới đây lặp lại ở nhiều nhà máy dù quy trình trên giấy đã đầy đủ.
- Nhà vệ sinh xưởng sạch vào đầu ca nhưng thiếu xà phòng, giấy hoặc đầy rác vào giữa ca, đúng lúc chuyên gia audit đi kiểm tra.
- Bảng theo dõi vệ sinh được ký sẵn cho cả ngày, giờ ký không khớp với thời điểm thực tế.
- Chai hóa chất vệ sinh được sang chiết sang bình không nhãn, hoặc hóa chất đang dùng không có trong danh mục và chưa có MSDS.
- Xe rác, xe đẩy vệ sinh để chắn lối thoát hiểm hoặc che bình chữa cháy trong lúc đội vệ sinh làm việc.
- Nhân viên nhà thầu vệ sinh không trả lời được câu hỏi cơ bản về an toàn hóa chất khi chuyên gia audit phỏng vấn.
Các lỗi trên đều có thể phát hiện trước nếu bộ phận EHS của nhà máy đi kiểm tra đột xuất vào giữa ca và hỏi trực tiếp nhân viên vệ sinh. Nhà máy đang chuẩn bị cùng lúc nhiều bộ tiêu chuẩn có thể tham khảo thêm yêu cầu tương tự ở bài audit SMETA vệ sinh nhà xưởng.
Câu hỏi thường gặp về audit RBA nhà máy điện tử
Audit RBA có bắt buộc với nhà máy điện tử tại Việt Nam không?
Audit RBA không bắt buộc theo pháp luật Việt Nam. Tuy vậy, doanh nghiệp tham gia RBA phải yêu cầu nhà cung cấp cấp kế tiếp ghi nhận và áp dụng Bộ Quy tắc, nên nhà máy điện tử làm hàng cho thương hiệu thành viên RBA thường phải đáp ứng như một điều kiện hợp tác.
Bộ Quy tắc RBA phiên bản mới nhất là bản nào?
Theo trang chính thức của RBA, phiên bản 8.0 của Bộ Quy tắc có hiệu lực từ ngày 01/01/2024. Nhà máy nên tải bản đang có hiệu lực trên trang của RBA trước mỗi kỳ audit, vì bộ quy tắc được rà soát và điều chỉnh định kỳ.
Phần Health and Safety của RBA gồm những điều nào?
Phần B Health and Safety gồm 8 điều: an toàn và sức khỏe nghề nghiệp, ứng phó khẩn cấp, tai nạn và bệnh nghề nghiệp, vệ sinh công nghiệp, công việc nặng nhọc, an toàn máy móc, nhà vệ sinh và khu ăn ở, truyền thông về an toàn sức khỏe. Điều B4 và B7 liên quan trực tiếp nhất đến công tác vệ sinh.
Nhà thầu vệ sinh có bị đánh giá trong audit RBA không?
Nhà thầu vệ sinh không phải đối tượng audit chính, nhưng chuyên gia audit có thể phỏng vấn nhân viên nhà thầu và kiểm tra hồ sơ của họ. Lý do là nhà máy phải bảo đảm người làm việc tại cơ sở, kể cả nhân sự nhà thầu, có điều kiện làm việc và hiểu biết an toàn theo Bộ Quy tắc.
Nên tổng vệ sinh trước audit RBA bao nhiêu ngày?
Nhà máy nên tổng vệ sinh trước ngày audit khoảng một đến hai tuần, để còn thời gian xử lý các điểm phát sinh và hoàn tất hồ sơ nghiệm thu. Song song, việc vệ sinh hằng ngày phải duy trì đều đặn, vì chuyên gia audit đánh giá cả sổ sách các tháng trước chứ không chỉ hiện trạng ngày audit.
Liên hệ khảo sát vệ sinh trước audit RBA
Nhà máy điện tử đang chuẩn bị audit RBA và cần tổng vệ sinh hoặc tạp vụ duy trì có thể gửi diện tích, lịch audit và các khu vực cần làm cho BPG Group qua hotline 0707 43 9899 hoặc email info@bpggroup.vn. BPG sẽ sắp xếp khảo sát không thu phí và gửi báo giá tách theo từng hạng mục của dịch vụ vệ sinh công nghiệp, phù hợp với lịch sản xuất của nhà máy.
